Dębno (niem. Neudamm) - miasto w zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie myśliborskim, nad rzeką Kosą. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Dębno.

Według danych z 30 czerwca 2009 roku, miasto miało 13 909 mieszkańców^[1].

Położenie

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski wg Kondrackiego teren na którym położone jest Dębno należy do prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pojezierze Południowopomorskie oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 19,51 km²^[2].

Części miasta stanowią dawne miejscowości Dzicze oraz Prusiec.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gorzowskiego.

Środowisko naturalne

Struktura użytkowania gruntów (2002)^[3]:

Klimat

Dębno pod względem regionalizacji klimatycznej położone jest w Dzielnicy Klimatycznej Pomorskiej, której klimat charakteryzuje się stosunkowo chłodnym latem i dość łagodną zimą. Warunki klimatyczne panujące na terenie gminy należą do umiarkowanych i w dużej mierze uwarunkowane są wpływami mas powietrza polarno-morskiego i polarno-kontynentalnego, o przewadze wiatrów zachodnich, północno-zachodnich i północnych. Charakteryzuje go duża wilgotność powietrza. Najwyższe opady w ciągu roku odnotowywane są w miesiącach letnich, najniższe w miesiącach zimowych od stycznia do marca^[4].

Toponimia

Słowiańska nazwa miała brzmieć "Dębowa Góra" (niem. Eichberg)^[5]. Pochodziła prawdopodobnie od "dębu" (niem. Eiche) lub od słowiańskiego "dębienia", czyli garbowania.

Ewolucja nazwy: Damme 1262^[6]; Nytamp 1282; Dame 1337; Thamme; Neothamum, Neo Damm XVI w.; Neudamm do 1945^[7], Dąb Nowy 1945.

Historia

Pierwotnie wieś o rodowodzie słowiańskim, typu owalnicowego w kierunku północ-południe, z rozwijającą się po stronie wschodniej okolnicą, w centrum znajdował sie plac w kształcie elipsy. Od 1232 Dębno znajdowało się w posiadaniu templariuszy, kiedy to książę wielkopolski Władysław Odonic nadał im wieś Chwarszczany wraz z 1000 łanami ziemi (ok. 15-17 tys. ha) między Odrą, Wartą i Myślą^[8]. Templariusze zbudowali tutaj pierwszy kościół^[9]. Po kasacie zakonu, od 1318 należało do joannitów^[10]. Wieś prawdopodobnie zniszczona w 1326 podczas najazdu wojsk polsko-litewskich na Marchię Brandenburską. Spis ziemski margrabiego Ludwika Starszego z 1337 podaje, że we wsi istnieje dwór Güntera von Buch, co oznacza, że pod panowaniem Wittelsbachów Dębno było przez jakiś czas własnością prywatną zamiast należeć do joannitów. W latach 1402-1454 Nowa Marchia znajduje się pod rządami Krzyżaków. Podczas najazdu polsko-czeskiego na Nową Marchię w 1433 wieś spalona wraz z kościołem. W 1540 chwarszczańskie posiadłości joannitów zostały przejęte przez margrabiego Jana z Kostrzyna.

Kwestia daty nadania osadzie "Damm" częściowych praw miejskich, bez posiadłości ziemskich, jest sporna. Być może nastąpiło to w 1540, co sugeruje pieczęć z tego roku z napisem SIGILLVM CIVIVITATIS /TAM^[11]. W wielu publikacjach niemieckich i polskich przyjmowany jest rok ok. 1562^[12]. Kolejna wersja to 1570, opierająca się na wzmiance w kronice poczty, iż "w 1694 r. spalił się ratusz. W gałce wieży znaleziono pismo, z którego wynikało, że Nytamp w 1570 r. uzyskało prawa miejskie od margrabiego Jana Kostrzyńskiego i że jego małżonka margrabina Katarzyna z książąt brunszwickich kazała w mieście Nytamp wybudować ratusz^[13]. Ta data została przyjęta jako oficjalna przez Urząd Miasta i Gminy w 2007^[14]. Fundatorem praw z pewnością był sam margrabia Jana z Kostrzyna, a nie jego małżonka Katarzyna Brunszwicka, gdyż zgodnie z prawem salickim, obowiązującym aż do upadku I Rzeszy Niemieckiej, kobiety nie posiadały praw administracyjno-sądowniczych^[11].

Istniał tutaj już dwór, a Dębno było z pewnością ważnym centrum gospodarczym, być może spichlerzem dla panującego, gdzie również była owczarnia i rozwijało się garbarstwo^[13]. Żona Jana z Kostrzyna, margrabina Katarzyna Brunszwicka, dokonała przebudowy kościoła w stylu gotyckim. Sprowadziła ona następnie rzemieślników (głównie tkaczy) z Holandii i płd. Niemiec. W 1552 wybudowano młyn papierniczy, w 1568 w "Tham" powstała oficyna drukarska Christophera Runge zwanego Starszym (w 1599 na wniosek elektora Joachim Fryderyk Hohenzollern przeniósł się on do Berlina^[15]). Od 1615 istniało "Bractwo tkackie". Władze Dębna czerpały dochody głównie z rzemiosła, a częściowo także z wagi wełny i targów. Miasto nie posiadało murów obronnych, tylko wały (przetrwały do XIX w.), fosy, palisadę drewnianą, natomiast miało trzy bramy: Kostrzyńską (południowa), Papierniczą lub inaczej zwaną Barnowską (wschodnią) i Oborzańską (północną), które znajdowały się u wylotów ulic. Na widoku Dębna z XVII w. dostrzec można mur obwodowy.

Okres wojny trzydziestoletniej (1618-48) spowodował dewastację rolnictwa oraz wielki spadek zaludnienia. Ludność Dębna zmniejszyła się o 29%^[16]. Zarząd nad domeną przekazano burmistrzowi miasta. W 1716 miasto zniszczył pożar. W trakcie odbudowy przed bramą Myśliborską powstało nowe Dębno - Neudamm; miasto wykształciło się wzdłuż dzisiejszej ulicy Mickiewicza. Po 1730, kiedy to Dębno otrzymało pełne prawa miejskie^[17], nazwa Neudamm objęła całe miasto. Od 1757 w mieście stacjonował garnizon (do 1777). 25 sierpnia 1758 rozegrała się w okolicach Dębna bitwa pod Sarbinowem, po której miasto zamieniło się w swoisty wojenny lazaret. W latach 1760-1762 wojska rosyjskie ponownie zajmowały miasto, nakładając uciążliwe kontrybucje. 9 maja 1761 spaliła się wieża ratuszowa, która zajęła się od pożaru pobliskiej piekarni Lindego. Jej odbudowę zakończono dopiero 26 sierpnia 1794.

Od poł. XVI w. rozwijało się sukiennictwo i drukarstwo. W XVIII w. osiedlili się tutaj uchodźcy z Palatynatu, w 1752 powstała gildia kupiecka, a w 1783 pierwsza manufaktura sukiennicza; w mieście działało 104 warsztaty tkackie w 1759, zaś w 1779 już 130. Po koniec XVIII w. powstał tutaj również przemysł kaflarski. W XIX w. nastąpił bardzo szybki rozwój miasta; przekształciło się ono w silnie uprzemysłowiony ośrodek miejski, rozwinął się przemysł tekstylny i metalowy. W 1845 w fabryce sukna E. G. Jahn zainstalowano pierwszą maszynę parową w powiecie chojeńskim.

Rozwój przemysłu sprzyjał inwestycjom miejskim. W 1820 rozpoczęto przebudowę ratusza (w 1891 ponownie gruntownie przebudowany), w 1850 uporządkowano fosę miejską, wzdłuż której urządzono promenadę, zaś w 2 poł. XIX w. miasto zakupiło od sąsiednich gmin wiejskich znaczne tereny, na których poprowadzono nowe ulice. Powstały również szkoły (1825 tzw. szkoła mieszczańska - Bürgerschule; 1842 szkoła podstawowa; 1870 szkoła dla ubogich dzieci; 1902 szkoła dla młodzieży męskiej), szpital miejski (przebudowa 1835, 1880; 1907-8 drugi nowoczesny szpital^[18], w 1910 magistrat odkupił gazownię, która od powstania w 1890 znajdowała się w rękach prywatnych. W latach 1852-53 miasto otrzymało połączenie szosowe po wybudowaniu drogi Kostrzyn – Myślibórz, zaś w 1882 przeprowadzono przez Dębno połączenie kolejowe łączące Stargard z Kostrzynem.

W 1845 zawalił się kościół z XIII w., w miejsce którego w latach 1852-1857 wzniesiono nowy, w tzw. stylu Rundbogen - łuków kolistych^[19][20][21], w oparciu o istniejący projekt kościoła św. Mateusza w Berlinie.

W 1872 uruchomiono dużą drukarnię Juliusza Neumanna, zatrudniającą kilkuset pracowników. Wydawała ona Gazetę Tygodniową („Wochenblatt”) dla powiatu chojeńskiego w nakładzie 200 egz., w późniejszym okresie również szereg fachowych czasopism ogólnokrajowych, z których kilka osiągnęło nakład kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy. Drugą, mniejszą drukarnię, założył w 1898 A.Haenel. Na przełomie XIX/XX w. w mieście znajdowało się 9 fabryk sukienniczych, organizowane były targi sukiennicze, na które zjeżdżali się przedstawiciele krajowych i zagranicznych firm. Dynamiczny rozwój przemysłu kapeluszniczego stawiał Dębno w szeregu czołowych ośrodków Rzeszy (pierwsze fabryki powstały z początkiem 1870, kiedy to Wicke sprowadziłmaszyny do ich produkcji, zaś w 1880 Karl i Gustaw Löwe oraz Fritz i Emil John założyli swoje fabryki). Kapelusze i sukno z Dębna trafiały do większości krajów europejskich, Ameryki, a nawet na Daleki Wschód. Ponadto w Dębnie w tym okresie działały: fabryka dekstryny, oleju jadalnego, smarów maszynowych, stolarnia, wytwórnia konserw owocowych, cygar, fabryka rękawiczek skórzanych. Koncentracja zakładów przemysłowych w Dębnie wysuwała miasto na jedno z pierwszych miejsc wśród ośrodków przemysłowych w rolniczej prowincji, osiągając poziom rozwoju spotykany jedynie w Zagłębiu Ruhry lub w Westfalii. Do Dębna napływało wielu nowych mieszkańców z okolicznych miast i wsi, jak i ze Śląska, Wielkopolski i Nadrenii. 19 lutego 1843 do miasta formalnie włączono terytorium wsi Damm, choć obie miejscowości od dawna były ze sobą związane gospodarczo i kulturalnie.

Okres I wojny światowej to zastój gospodarczy. W XX leciu międzywojennym podupadł przemysł sukienniczy Dębna, nastawiony na eksport, z powodu odpadnięcia Rzeszy jednego z głównych importerów – Włoch, oraz wzrostu konkurencyjności przemysłu USA i Wielkiej Brytanii na rynku południowo-amerykańskim. Natomiast na rynku wschodniej Azji prężnie zaczął działać przemysł japoński. Trudności wystąpiły również na rynku wewnętrznym Rzeszy, gdzie poza ogólną recesją powojennej gospodarki, nałożył się wzrost opłat za przewozy kolejowe o prawie 100% w stosunku do przedwojennych. Niemniej, Dębno nadal odgrywało kluczową rolę posiadając 9 fabryk i plasowało się na 17 miejscu spośród 232 ośrodków produkcji sukna na terenie Rzeszy^[22].. W 1922 Dębno otrzymał prąd elektryczny.

Struktura zatrudnienia w 1939 r. przedstawiała się następująco^[23]:

Nadal działała duża drukarnia Verlag J. Neumann, zatrudniająca przeszło 500 osób. Wydawała ona obok książek czasopisma o zasięgu ogólnoniemieckim, zaś z powiatowych tygodnik „Neudammer Tageblatt”. W 1925 założono filę wydawnictwa w Berlinie.

Dębno stanowiło również centrum kulturalne powiatu. Działało kilkadziesiąt organizacji kulturalnych, naukowych i sportowych. Licznie reprezentowane były również organizacje zawodowe i polityczne – w tym paramilitarne, później współpracujące z partią hitlerowską. Dębno należało również do znanych ośrodków kręglarstwa. Na łączna liczbę 23 klubów i organizacji sportowych działało 9 klubów kręglarskich. Ożywioną działalnością wyróżniały się miejscowe muzeum regionalne i biblioteka ludowa^[24]. Miasto nadal się rozbudowywało, w 1923 nad jeziorem Lipowo powstał ośrodek sportowo-wypoczynkowy.

Podczas II wojny światowej część przemysłu przestawiono na produkcję wojskową, jak np. filc. W mieście działały obozy pracy, stanowiące filie obozu koncentracyjnego Sachsenhausen-Oranienburg. 31 stycznia 1945^[25] Armia Czerwona wkroczyła do miasta, w którym nie było już żołnierzy niemieckich, a tylko mała grupa Własowców. Część mieszkańców uciekła za Odrę. Zniszczenia wojenne dokonane przez Armię Czerwoną sięgnęły 35% zabudowy. 13 lutego 1945 pozostali mieszkańcy dostali nakaz opuszczenia miasta, jednocześnie Rosjanie kontynuowali wywózkę wyposażenia fabryk i cennych przedmiotów. W kwietniu 1945 powstała pierwsza Komendantura Wojska Polskiego na czele z sierż. Tomkinem.

Oficjalne przejęcie miasta przez administrację polską, podległą Rządowi Tymczasowemu R.P., nastąpiło 15 maja 1945, zaś w lipcu 1945, ze względu na duże zniszczenia Chojny, podjęto decyzję o przeprowadzce władz powiatowych do Dębna. Napływać zaczęli osadnicy - rodziny zdemobilizowanych żołnierzy przybyłych zza Buga (powiat chojeński był przeznaczony na osadnictwo wojskowe, głównie dla żołnierzy z byłych terenów wschodnich, służących w 1 Armii Wojska Polskiego; osadnicy wojskowi stanowili 75-80% ogółu osiedleńców). Osadnicy w Dębnie pochodzili głównie z województw tarnopolskiego, wileńskiego i stanisławowskiego (repatrianci z ZSRR 53,8%, stan w miastach w powiecie chojeńskim na 31.12.1948), dużą grupę (27,6%) stanowili przesiedleńcy z Polski centralnej (poznańskie, warszawskie i łódzkie) oraz południowej, zaś reemigranci z terenów Niemiec i Francji stanowili znikomy procent (7,8%%)^[26]. W pierwszych latach powojennych nastąpiła odbudowa infrastruktury miejskiej i przemysłowej: w sierpniu 1945 uruchomiono fabrykę przetworów owocowych, w październiku 1945 otwarto pierwszą szkołę średnią oraz odbudowano linię kolejową z Dębna do Kostrzyna i Myśliborza, w styczniu 1946 uruchomiona zostaje fabryka kapeluszy, w maju 1945 drukarnia, w listopadzie 1946 Wytwórnia Wód Gazowych, w 1948 powstają Spółdzielnia Szewców i Cholewkarzy oraz Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego. W latach 1964–67 Dębno zajęło pierwsze miejsce w konkursie "Ziemia Szczecińska – piękna, gospodarna, kulturalna". W 1972 utworzono Gminę Dębno, zaś w 1975 w wyniku reformy administracyjnej Dębno zostało włączone do województwa gorzowskiego.

W 1992 odkryto w rejonie Dębna złoża ropo-gazowego Zielin, w 1993 złoża gazu ziemnego Różańsko, w 1996 złoża ropy naftowej i gazu ziemnego Barnówko-Mostno-Buszewo (BMB). Eksploatacja złoża BMB rozpoczęła się w 1 kwartale 2000 i jest prowadzona przez Zielonogórski Zakład Górnictwa Nafty i Gazu. Zasoby wydobywalne to ponad 10 mln ton ropy^[27].

W 2002 Dębno otrzymało nagrodę Rady Europy za krzewienie idei jedności narodowej i współpracy międzynarodowej^[28].

Architektura

Lista zabytków znajdujących się Dębnie^[29]:

• kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, wybudowany w latach 1852-1857,
• kamienica przy ul. Armii Krajowej 2, po 1890,
• kamienica przy ul. Armii Krajowej 4, z 1892,
• budynek poczty ul. Armii Krajowej 6, wybudowany w latach 1891-96,
• willa wraz z ogrodem przy ul. 1 Maja 3, z 1920,
• willa przy ul. 1 Maja 5, z lat 20 XX w.,
• willa wraz z ogrodem przy ul. Mickiewicza 32, z 1895,
• willa wraz z ogrodem przy ul. Mickiewicza 43, z 1897,
• wodociągowa wieża ciśnień, ul. Mickiewicza 61, z lat 1928-1929^[30][31].

Gospodarka

Struktura rozwoju gospodarczego wg ewidencji REGON^[32]:

Na terenie miasta istnieje też duża ilość podmiotów o charakterze handlowym i usługowym, których działalność oparta jest o świadczenie usług mieszkańcom. Struktura podstawowych branży gospodarki znajdujących się na terenie miasta^[33][34][35]:

1) Branże przemysłowe:

• przemysł drzewny
• materiałów budowlanych
• elektryczny
• odzieżowy
• meblarski

2) Usługi:

• transport
• budownictwo
• turystyka, handel
• inne usługi
• naprawa maszyn i urządzeń

Niedaleko od miasta znajduje się złoże ropy naftowej (Barnówko-Mostno-Buszewo) o zasobach wydobywalnych ponad 10 mln ton ropy^[36]. Jego eksploatacja rozpoczęła się w 1. kwartale 2000 roku i jest prowadzona przez Zielonogórski Zakład Górnictwa Nafty i Gazu.

Infrastrukturę komunalną obsługują:

• Dębnowskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Spółka z o.o.
• Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółka z o.o.
• Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Spółka z o.o.
• Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o.

Wspieraniem i rozwojem przedsiębiorczości na terenie miasta i gminy zajmuje się Centrum Wspierania Biznesu, obsługujące zarówno małe i średnie firmy, jak i rozpoczynających działalność gospodarczą. Centrum realizuje także cele drugorzędne związane z aktywizacją zawodową różnych grup społecznych i rozwojem nowoczesnych kadr dla lokalnych firm.

Demografia

Wykres liczby ludności Dębna na przestrzeni ostatnich 3 stuleci^[37][38]

Edukacja

Oświata publiczna

• Dwa przedszkola,
• Cztery oddziały przedszkolne: dwa w Szkole Podstawowej Nr 1, dwa w Szkole Podstawowej Nr 3, zapewniające dzieciom sześcioletnim realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego,
• Dwie szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej oraz Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jarosława Dąbrowskiego,
• Gimnazjum Publiczne im. Arkadego Fiedlera
• Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Juliusza Słowackiego
  • 3 letnie - Liceum Ogólnokształcące profilach - ogólnym, humanistycznym, matematyczno - fizycznym, biologiczno - chemicznym,
  • Liceum Profilowane o profilach: ekonomiczno-administracyjnym, usługowo-gospodarczym,
  • Liceum Ekonomiczne,
  • Liceum Zawodowe,
  • Technikum Gastronomiczne,
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa,

• Punkt Wykładowy Uniwersytetu Szczecińskiego, którego placówką jest Centrum Kongresowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Uczelnia oferuje studia zaoczne na kierunkach: ekonomia, socjologia, zarządzanie i marketing.
• Środowiskowy Hufiec Pracy.

Oświata niepubliczna

• Zespół Szkół Stowarzyszenia Oświatowego, w skład którego wchodzą Liceum Ogólnokształcące i Gimnazjum,
• Centrum Edukacyjne "Konsul", realizujące nauczanie w trybie zaocznym w zakresie: liceum ogólnokształcące, studium policealne, technikum handlowe.

Kultura

• Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Dębno; sieć biblioteczna obejmuje oprócz głównej siedziby filę nr 1 przy Parafii św. Ap. Piotra i Pawła w Dębnie oraz filie w Cychrach, Dargomyślu, Różańsku i Warnicach, punkty biblioteczne w przedszkolach nr 1 i 2, Szpitalu Powiatowym w Dębnie oraz Domu Pomocy Społecznej w Kamieniu Małym. Księgozbiór liczy ok. 95 tys. woluminów^[39]. Biblioteka posiada bardzo bogate zbiory specjalne i dział regionalny. Prowadzi także szeroką działalność pozastatutową, jest organizatorem spotkań z dawnymi mieszkańcami Dębna - Neudamm, plenerów malarskich, konkursów, zajęć dla dzieci. Wydaje miesięcznik (700 egz.) "Merkuriusz Dębnowski".
• Dębnowski Ośrodek Kultury; prowadzi działalność kulturalną, oświatową i rekreacyjną na terenie miasta i gminy; posiada m.in. sekcję muzyczną, teatralną, koło plastyczne, sekcję fotograficzną, krótkofalarską, brydża sportowego, aerobiku, tańca towarzyskiego.
• Filia Pedagogicznej Biblioteki Województwa Zachodniopomorskiego im. Heleny Radlińskiej w Szczecinie; działalność ma głównie charakter kształceniowy - doskonalenie pracy zawodowej,
• Towarzystwo Miłośników Kultury Hebrajskiej,
• Klub Muzyczny „GISO”.

Sport i rekreacja

• Ośrodek Sportu i Rekreacji; organizator największej imprezy sportowej w regionie – Międzynarodowych Mistrzostw Polski w Maratonie, a także zawodów w Triathlonie oraz zawodów jeździeckich. OSiR prowadzi działalność na obiektach: budynek administracyjno-biurowy przy ul Jagiełły 1, plaża miejska, stadion sportowy przy ul. Gorzowskiej, kompleks boisk sportowych przy ul. Daszyńskiego 20, kompleks boisk sportowych na osiedlu Waryńskiego. Zajęcia organizowane są w sekcjach m.in.: piłki siatkowej, piłki koszykowej, lekkiej atletyki.
• Miejski Klub Sportowy Dąb Dębno,
• Uczniowski Klub Sportowy unhokeja "UKS Arkady Dębno",
• Międzyszkolny Uczniowski klub Sportowy "Gryf",
• Szkolny Związek Sportowy - Zarząd Miejsko–Gminny w Dębnie,
• Uczniowski Klub Sportowy "Gryf-06",
• Grupa Biegowa 42.195 Dębno.

Co roku w Dębnie odbywa się Maraton. Pierwszy tzw. "Mały Maraton" (dystans 21,5 km) odbył się w 1966 na trasie Cedynia - Siekierki, a pomysłodawcą i realizatorem był Henryk Witkowski. W 1967 po raz pierwszy rozegrany został na klasycznym dystansie 42,195 km i stał się Mistrzostwami Polski w tej dyscyplinie. Mała liczba kibiców oraz trudności organizacyjne sprawiły, że w 1973 maraton został przeniesiony do Dębna i rozgrywany na trasie Dębno - Barnówko, gdzie startowało już ponad 100 zawodników. W latach 1991-1998 nie odbywał się z przyczyn ekonomicznych. W 1999 impreza została reaktywowana i rozgrywana aktualnie na trasie Dębno - Dargomyśl - Cychry - Dębno. Organizowane są: Mistrzostwa Polski Mężczyzn, Mistrzostwa Polski Kobiet, Mistrzostwa Polski Policjantów, a dzień wcześniej dla młodzieży szkolnej Biegi Uliczne im. Henryka Witkowskiego.

Maraton ujęty jest w kalendarzu Międzynarodowej Federacji Lekkiej Atletyki i Europejskiego Stowarzyszenia LA; otrzymuje certyfikat jakości "Złoty Bieg"^[40].

Rekord mężczyzn to 2:10:34 (Antoni Niemczak, 1986), a kobiet 2:32:09 (Grażyna Syrek, 2003).Obecnie jego trasa to: Dębno - Dargomyśl - Cychry - Dębno^[40].

Administracja

Miasto podzielone jest na 2 okręgi wyborcze. Mieszkańcy Dębna wybierają do rady miejskiej 14 radnych (10 z 21). Pozostałych 7 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Dębno. Organem wykonawczym jest burmistrz.

Władze miasta:

Burmistrzowie

• Juliusz Dzięciołowski (V.1945-XI.1945)
• Jan Baczewski (XI.1945-1947)
• Kazimierz Mirecki (1947-1949)
• Adam Stefański (1949-1949)
• Julian Markiewicz (1949-1950)

Przewodniczący Rady Narodowej

• Julian Markiewicz (1950-1952)
• Franciszek Pawlaczyk (1952-1953)
• Józef Liszawa (1953-1956)
• Mikołaj Opryszko (1956-1958)
• Marian Supernak (1958-1960)
• Kazimierz Kamiński (1961-1965)
• Tadeusz Pawłowski (1965-?)

Naczelnicy Miasta i Gminy

• Stanisław Korban (1973-1980)
• Ryszard Święcicki (1980-1988)

Burmistrzowie

• Ryszard Święcicki (1988-1990)
• Roman Stryjewski (1990-?)
• Danuta Leśniak-Chanecka (?-1994)
• Janusz Kotas (1994-1995)
• Ryszard Święcicki (1995-2002)
• Piotr Ryszard Downar (2002-)

Mieszkańcy wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Szczecin, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego Gorzów Wielkopolski.

Współpraca międzynarodowa

• Strausberg (od 1978)
• Renkum (od 1990)
• Rosarito (od 1996)
• Tczew (od 2000)
• Kursk (od 2001)
• Terezín (od 2002)

Infrastruktura

Transport i komunikacja

Przez miasto przebiegają najważniejsze drogi w regionie, które stanowią połączenie większych aglomeracji z przejściami granicznymi. Są to:

• drogi krajowe nr 23 Myślibórz - Sarbinowo i nr 31 Szczecin - Świecko
• drogi wojewódzkie nr 126 Osinów Dolny - Dębno i nr 127 granica państwa - Dębno

Przez środek miasta przechodzi droga krajowa nr 23, która łączy miasto z siedzibą powiatu (Myślibórz) oraz z Kostrzynem nad Odrą. Od Dębna rozpoczyna się droga wojewódzka nr 127, biegnąca do drogi krajowej nr 31, oraz droga wojewódzka nr 126, która biegnie w kierunku Mieszkowic i dalej wzdłuż Odry.

Sieć autobusowa zapewnia bezpośrednie połączenia Dębna z Poznaniem, Szczecinem, Zieloną Górą, Gorzowem Wlkp. i Słubicami^[41].

Przez Dębno przebiega szlak kolejowy łączący Kostrzyn i Myślibórz. Jest to jednotorowa i niezelektryfikowana linia o numerze 410, na której odbywa się w dni robocze wyłącznie ruch towarowy o znaczeniu miejscowym. Według informacji Zakładu Linii Kolejowych w Gorzowie Wielkopolskim (PKP PLK S.A.) natężenie ruchu wynosi 8 pociągów na dobę. Przewozy pasażerskie z przyczyn ekonomicznych zostały zawieszone w 2000, a znajdująca się w mieście stacja Dębno Lubuskie jest nieczynna^[42]..

Mieszkalnictwo

Zasoby mieszkaniowe (stan na 31.12.2003) wynoszą 4 454 budynki. Struktura własności^[33]:

Gospodarka wodno-ściekowa

Dębno posiada jedno ujęcie wód podziemnych przy ul. Kosynierów (istnieje od 1927), o kategorii zasobów czwartorzędowych o dopuszczalnym poborze wody w ilości 9 538 m³/dobę. Aktualnie w eksploatacji znajduje się 7 studni głębinowych, wybudowanych na przestrzeni lat 1970-1980. Wydobycie wody następuje z głębokości 34-42,2 m. Średnia wydajność 280m³/h^[43]. Dębno posiada oczyszczalnię ścieków mechaniczno-chemiczno-biologiczną typu „HYDROCENTRUM” o przepustowości Qśr.dobowe = 6.200 m³/d i reaktor biologiczny. Właścicielem oczyszczalni ścieków jest Miasto i Gmina Dębno, eksploatację powierzono Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Dębnie. Oczyszczalnia przyjmuje ścieki komunalne również z Cychr i Oborzan. Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rzeki Kosy na podstawie pozwolenia wodno-prawnego z 22.05.2002 z terminem obowiązywania do 31.05.2012^[44][45].

Sieć gazowa i ciepłownicza

W okolicach Dębna istnieje dobrze rozwinięta sieć instalacji przesyłowych do transportu ropy, gazu i płynu złożowego. Duża ilość tego typu obiektów spowodowana jest dobrze rozwiniętym na tym terenie przemysłem wydobywczym. Głównym zarządcą linii przesyłowych oraz pozostałej infrastruktury związanej z wydobyciem surowców kopalnych jest Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. Oddział Zielonogórski Zakład Górnictwa Nafty i Gazu. Przesył surowców ropy i gazu odbywa się pomiędzy zlokalizowanymi na obszarze gminy trzema obszarami i terenami górniczymi:

• obszar i teren górniczy "Cychry"
• obszar i teren górniczy "Barnówko – Mostno – Buszewo"
• obszar i teren górniczy "Różańsko"

Gaz ziemny transportowany jest siecią gazociągów przesyłowych PGNiG S.A, w struktury której wchodzi Wielkopolska Spółka Gazownictwa Sp. z o.o. Sieć przesyłowa i liczne obiekty technologiczne systemu eksploatowane są przez regionalne oddziały przesyłu. Na terenie Dębna jest to Regionalny Oddział Przesyłu w Szczecinie z Zakładem Gazowniczym w Szczecinie oraz Rozdzielnią Gazu w Dębnie.

Miasto Dębno jest zgazyfikowane w 94%^[46].

Głównym dostawcą ciepła na terenie miasta jest Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. Dębno (PEC). Łącznie na terenie miasta funkcjonują 83 kotłownie o mocy powyżej 50 kW^[47].

Obiekty energetyki odnawialnej

Na północny zachód od granic miasta funkcjonuje elektrownia wiatrowa o łącznej mocy 0,17 MW. W skład elektrowni wchodzą dwa wiatraki o wysokościach 24 m każdy. Produkowana energia odkupywana jest przez Zakład Energetyczny w Gorzowie Wielkopolskim^[48].

Ochrona zdrowia

• Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy w Dębnie; 159 łóżek w oddziałach chirurgii, położniczo-ginekologicznym, internistycznym, pediatrycznym oraz 15 łóżek w zakładzie Opiekuńczo – Leczniczym, a także dział diagnostyki laboratoryjnej i obrazyjnej, poradnia gastroenterologiczna, pracownia gastroskopii i szkoła rodzenia,
• Przychodnia Lekarze Rodzinni i Poradnie Specjalistyczne,
• Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego Filia w Dębnie,
• Prywatne praktyki lekarskie.

Pomoc i opieka społeczna

• Ośrodek Pomocy Społecznej; przy nim Gminne Centrum Informacji oraz Klub Integracji Społecznej, które świadczą usługi na rzecz osób bezrobotnych i korzystających ze świadczeń pomocy społecznej,
• Placówka Wielofunkcyjna oraz Warsztat Terapii Zajęciowej, który opieką medyczną, socjalną i psychologiczną obejmuje osoby niepełnosprawne.

Bezpieczeństwo i porządek publiczny

• Komisariat Policji,
• Straż miejska,
• Jednostka Ratowniczo–Gaśnicza Państwowej Straży Pożarnej.

Teleinformatyka

• Telefonia stacjonarna świadczona przez TP S.A.
• Telefonia komórkowa; lokalizacja stacji bazowych sieci telefonii komórkowej: ul. Mickiewicza (emisja do 644,7 W), ul. Chojeńska, ul. Baczewskiego.

Związki wyznaniowe

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościół katolicki
  • Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Dębnie
  • Parafia Matki Bożej Fatimskiej w Dębnie
• Kościół Boży w Chrystusie, ul. Piłsudskiego 3
• Sala Królestwa Świadków Jehowy, Włościańska 1A

Atrakcje turystyczne

• Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła,
• Kościół pw. św. Antoniego,
• Secesyjne kamieniczki przy ul. Armii Krajowej 2 i 4,
• Willa z 1892 w stylu berlińskiego historyzmu, należąca do drukarza Juliusza Neumanna; obecnie siedziba Urząd Miasta na ul. J.Piłsudskiego,
• Wille przy ul. Baczewskiego 3 i 5,
• Dawna fabrykancka willa Maxa Laue (właściciela fabryki tłuszczów garbarskich) przy ul. Mickiewicza 32 - obecnie siedziba Biblioteki Publicznej; najcenniejszym elementem budynku jest witraż z ok. 1895 (zachował się tylko w jednym oknie); ponadto bogato dekorowane sufity z elementami dekoracyjnymi (gł. plafonami) z pocz. XX w.
• W centrum miasta, na pl. Zwycięstwa, mogiła ok. 3700 żołnierzy radzieckich poległych w 1945, upamiętniona pomnikiem (1967, Stanisław Birżek),
• Kalendarz kwietny - założony w latach 60 XX w. Pomysłodawcą był Józef Wachowski, ogrodnik, mieszkaniec Dębna, były pracownik Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych (PUK). Składa się z około 5,5 tys. kwiatów różnego gatunku.
• Jezioro Lipowo - w granicach miasta; plaża, kąpielisko miejskie, amfiteatr. Lustro wody na wysokości 39,3 m n.p.m., powierzchnia 10,8 ha, największa głębokość 8,3 m, średnia 3,8 m; długość 820 m, szerokość 200 m, długość linii brzegowej 2050 m. Otoczone parkiem miejskim i zabudowaniami mieszkalnymi.
• Fragment doliny rzeki Myśli,
• Dąb Papieski - 18 maja 2006 na terenie Wyłuszczarni Nasion posadzono dwuletni dąb, który wyrósł z nasion poświęconych przez Ojca Św. Jana Pawła II,
• Jezioro Duszatyń - miejsce do biwakowania i plaża; leśniczówka z 1920; wokół jeziora dydaktyczna ścieżka przyrodnicza "Nasze drzewa",
• Maraton Dębno,
• Pomniki przyrody: roślinność wodna na zachodnim odcinku na jez. Lipowo o pow. 0,78 ha; topola czarna przy ul. Kosynierów o obwodzie pnia 770 cm,
• Przez Dębno przebiegają szlaki turystyczne piesze:
  • "Wokół Dębna",
  • "Historii i zabytków",
  • "Nad rzeką Kosą",
  • "Szlak lasów i jezior",
  • "Rezerwatów i pomników przyrody".

Dębnianie

• Marta Astfalck-Vietz (ur. 1901 w Dębnie - zm. 1994 w Nienhagen, Dolna Saksonia) - fotografik i artystka, przedstawicielka awangardy lat 20 XX w.
• Gustaw Jahn (ur. 1862 Dębnie - zm. 1940 W Berlinie) - sędzia, pierwszy prezydent Reichsfinanzhofs
• Ks. Hubert Mlotzke - pochodzący ze Śląska kapłan katolicki. W 1933 wybudował kościół św. Antoniego, a rok później utworzył parafię katolicką obejmującą 4 miasta i 44 wioski. W czasie II wojny światowej niósł pomoc jeńcom wojennym. Zmarł 12 listopada 1945 w Dębnie, na skutek choroby.
• Johann Friedrich Zollner (ur. 1753 w Dębnie - zm. 1804 w Berlinie) - teolog, rektor kościoła św. Mikołaja w Berlinie, od 1791 członek Pruskiej Akademii Nauk.

Przypisy

1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11-24. ISSN 1734-6118. 
2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507. 
3. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno.
4. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 2.3 Warunki klimatyczne, ss. 18-19.
5. Karty z dziejów Dębna, praca zbiorowa, wydawca PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, Dębno 2005, ISBN 83-60140-35-9, s. 40, za: Die Kunsdenkmäler des Kreises Königsberg (Neumark), Berlin 1928, s. 405
6. "(...) In restaurum vero bonorum predictorum ipsis libere dimissorum renuntiaverunt marchiones omni actioni et iuri, quod habere videbantur in hiis bonis nostris, videlicet curia Quartzan, tyscher, willekinesdorp, torbamsdorp, boguzlawe, dargumizle, Obran, damme, Carkzowe, Gutistorp et nywik, conferentes insuper nobis et domui nostre villam Culinkze cum aliis villis prenominatis tytulo et earundem distinctionibus de heredum suorum approbatione voluntaria et assensu cum omni iuris et iudicii integritate et libertate proprietatis tytulo perpetuo possidendos et nullum nobis prorsus in eisdem bonis tedim dinceps facient aut gravamen (...). Riedel A., Codex diplomaticus Brandenburgensis, XIX Band (1860), ss. 5-6
7. Urząd Miasta i Gminy Dębno. Zabytki.
8. „Insuper Chvartsane villam super Mizzlam fluvium sitam, cum mille mansis et foro infra terminos illorum habendo iure et more teutonicali”; Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, tom XI.
9. Karty z dziejów Dębna, praca zbiorowa, wydawca PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, Dębno 2005, ISBN 83-60140-35-9, s. 42
10. 02.05.1312 nastąpiło rozwiązanie zakonu templariuszy bullą Ad providam papieża Klemensa V, zgodnie z którą ich dobra zostały przyznane joannitom. Jednakże na obszarze Nowej Marchii ziemie te zajęli w 1312 margrabiowie brandenburscy. Dopiero w 1318 w układzie zawartym w Cremmen, negocjowanym przez przedstawicieli przeora niemieckiego - Pawła z Modeny i Leonarda de Tiburtis, margrabiowie brandenburscy potwierdzili joannitom posiadanie dóbr templariuszy. Obecność joannitów została odnotowana w źródłach w 1335. Starnawska M., Między Jerozolimą a Łukowem. Zakony krzyżowe na ziemiach polskich w średniowieczu, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2006, s.67
11. ^11,011,1 Karty z dziejów Dębna, praca zbiorowa, wydawca PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, Dębno 2005, ISBN 83-60140-35-9, s. 46
12. Np. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s. 103
13. ^13,013,1 Karty z dziejów Dębna, praca zbiorowa, wydawca PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, Dębno 2005, ISBN 83-60140-35-9, s. 47.
14. W 2007 Rada Miejska Dębna zmieniła Statut Gminy Dębno, a w nim datę nadania praw miejskich na insygniach Przewodniczącego oraz Burmistrza na rok 1570. Uchwała Nr XI/78/2007 Rady Miejskiej w Dębnie z dnia 21 czerwca 2007 r w sprawie zmiany Statutu Gminy Dębno.
15. Wikisource:Runge.
16. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s. 98, 104
17. Wg niektórych publikacji - w 1731
18. Wg Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski. Na s. 135: "W roku 1835 zakończono budowę nowego gmachu szpitala", na s. 136: "W latach 1907-1908 wybudowano nowoczesny na ówczesne warunki gmach szpitala". Dodatkowo w Kalendarium na s. 488 pod rokiem 1880: "uruchomiono szpital miejski w Dębnie", natomiast pod latami 1907-8 brak wzmianki o drugim szpitalu.
19. Kosacki J., Kucharski B., "Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik", Warszawa 2001, Sport i Turystyka MUZA SA, ISBN 83-7200-583-4, s. 296
20. Urząd Miasta i Gminy Dębno. Kościół pw. Św. Ap. Piotra i Pawła.
21. Parafia Rzymsk-Katolicka pw. Św. Ap. Piotra i Pawła w Dębnie. Historia kościoła parafialnego.
22. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, ss. 128-131, 140-142
23. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s.145
24. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s.147
25. Oficjalna data zajęcia miasta to 4 lutego 1945
26. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski, s.226
27. Strona Zielonogórskiego Zakładu Górnictwa Nafty i Gazu [dostęp 20 kwietnia 2008]
28. Urząd Miasta i Gminy Dębno.Kalendarium.
29. Rejestr zabytków nieruchomych - województwo zachodniopomorskie (pol.). Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, 2009-09-30.
30. Urząd Miejski w Dębnie, artykuł Powiększa się liczba zabytków.
31. BIP Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie. [dostęp 17 marca 2009].
32. Bank Danych Regionalnych.
33. ^33,033,1Urząd Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich Gminy Dębno na lata 2004 - 2006. Uchwała Nr XXXVIII/247/2004 Rady Miejskiej w Dębnie z dnia 30 grudnia 2004 r..
34. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 2.7.1 Podmioty gospodarcze, ss. 25-26.
35. Urząd Miasta i Gminy Dębno. Gospodarka.
36. Strona Zielonogórskiego Zakładu Górnictwa Nafty i Gazu [dostęp 20 kwietnia 2008]
37. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski
38. Urząd Miasta i Gminy Dębno. Dane statystyczne.
39. Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy. Dane statystyczne.
40. ^40,040,1Maraton OSiR Dębno.
41. Strategia rozwoju miasta i gminy Dębno na lata 2007-2013, rozdział 4.4 Transport i komunikacja, s.20.
42. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 3.3.2 Koleje, s. 75-76.
43. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 3.1.3 Zaopatrzenie w wodę - ujęcia wód, s. 35.
44. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 3.1.4 Oczyszczanie ścieków, ss. 37-47.
45. Urząd Miasta i Gminy Dębno. Ochrona środowiska.
46. Planu Rozwoju Lokalnego Miasta i Gminy Dębno na lata 2004 - 2006, część V d.
47. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 3.4.2 Ciepłownictwo, s. 78.
48. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno, rozdział 3.3.2 Elektrownie wiatrowe, s. 83.

Bibliografia

1. Karty z dziejów Dębna, praca zbiorowa, wydawca PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, Dębno 2005, ISBN 83-60140-35-9
2. Kosacki J., Kucharski B., Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik, Warszawa 2001, Sport i Turystyka MUZA SA, ISBN 83-7200-583-4, s. 295-297
3. Program Ochrony Środowiska dla Gminy Dębno.
4. Jachimowicz R., Neudamm - Dębno: przeszłość i teraźniejszość, Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, Dębno 1999, ISBN 83-88135-75-9
5. Strategia rozwoju miasta i gminy Dębno na lata 2007-2013.
6. Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, praca zbiorowa pod redakcją T.Białeckiego, Szczecin 1969, Instytut Zachodniopomorski