Jasło – miasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim (od 1999), w obrębie Dołów Jasielsko-Sanockich. Znajduje się ono na wysokości od 225 do 380 m n.p.m. na przecięciu rzek Wisłoki, Ropy oraz Jasiołki.

Patronem miasta jest św. Antoni.

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 36,52 km²^[1]. Miasto stanowi 4,41% powierzchni powiatu.

Części miasta: Błonie, Bryły, Brzyszczki, Gamrat, Gądki, Gliniczek, Górka, Hankówka, Kaczorowy, Kowalowy, Krajowice, Niegłowice, Nowy Żółków, Podzamcze, Sobniów, Ulaszowice, Warzyce.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa krośnieńskiego.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 ⁶, Jasło ma obszar 36,65 km², w tym:

• użytki rolne: 68%
• użytki leśne: 0%

Demografia

Dane z 26 lutego 2009 ²:

Według danych z roku 2002 ⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1502,37 zł.

Według danych GUS z 31.12.2006, miasto miało 37562 mieszkańców.

Toponimika nazwy miasta

W pierwszych źródłach nazwa pojawia się w 1262 w postaci Jasieł^[2]. W XIV-wiecznym dokumencie lokacyjnym występuje nazwa w jęz. niemieckim Jessel, Ieschil 1325^[3]. Nazwa jest pochodzenia słowiańskiego i pochodzi od nazwy rzeki przepływającej przez miasto; przypuszczalnie powstała od wyrazu jasny (błyszczący)^[2].

Wyraz "jesło" w okresie przedpolskim i staropolski wyraz "jasło" oznaczał "żłób" i pochodzi od czasownika "jeść" (utworzony na tej samej zasadzie jak słowo "mydło" od czasownika "myć"). Wyraz nie występuje w języku polskim, jedynie rzadko używane zdrobnienie "jasełka".

Historia

Architektura

Zabytki chronione prawnie w Jaśle:

• kościół pw. Wniebowzięcia NMP – kościół farny najstarszy zabytkowy kościół w mieście z XV, XVIII, XIX wieku, a także dzwonnica kościelna z połowy XIX, XV wieku. Budynek z kamienia jest w stylu gotyckim, był wielokrotnie niszczony.
• kościół pw. św. Stanisława Biskupa wybudowany w latach 1892-93. Wcześniej stanowił kaplicę gimnazjalną. Inicjatorami budowy byli: ówczesny dyrektor szkoły Klemens Sienkiewicz, jego żona Hermina oraz grono nauczycielskie^[4]. W latach 70. w Jaśle wprowadzono nowy podział na parafie. Przekształcono Kaplicę Gimnazjalną w nowy kościół (ul. Czackiego),
• cmentarz przy ul. Zielonej, z przełomu XIX/XX w.,
• dom przy ul. Kazimierza Wielkiego 1 z XIX w.,
• dom przy ul. 3 maja 23 z początku XX w.,
• Szkoła Wydziałowa Męska wraz z internatem z 1906 r. (ul. Marchlewskiego 20), od roku 1906 do 1939 mieściła się tam Szkoła Wydziałowa Męska, 1945-1962 I Liceum Ogólnokształcące im. Króla Stanisława Leszczyńskiego, od 1962-Liceum Ekonomiczne, Szkoła Handlowa, obecnie dodatkowo Filia Akademii Ekonomicznej w Krakowie, IV Liceum Ogólnokształcące i inne instytucje.
• dom z oficyną przy Rynku 14 z 2. połowy XVIII,
• dom przy ul. Staszica 8 z końca XIX w.,
• dom przy ul. Staszica 12 z XIX w.,
• zespół pałacowy z 2. połowy XIX, obejmujący neogotycki pałac Sroczyńskich z 1858 oraz zabytkowy park, mieści się w dzielnicy Jasło-Gorajowice
• zespół dworski obejmujący dwór wybudowany w latach 1730-32 następnie przebudowany w 2. połowie XIX w. oraz park z przełomu XVIII/XIX, mieści się w dzielnicy Jasło-Niegłowice, przy ul. Gajowej

Obiekty historyczne:

• figurka św. Jana Nepomucena z 1770 na środku rynku,
• kaplica cmentarna z lat 1859-72 w stylu romańskim,
• współczesny kościół wizytek na miejscu kościoła zburzonego przez hitlerowców na wzgórzu zwanym Górką Klasztorną (nazwa ta początkowo potoczna pojawiła się po przybyciu do Jasła sióstr wizytek w 1903 roku, obecnie jest używana również w materiałach urzędu miejskiego^[5]), lub też Miejską Górą,
• obelisk wzniesiony w 500. rocznicę zwycięstwa grunwaldzkiego na tymże wzgórzu,
• park miejski założony przez nauczyciela Teodora Bernardzikiewicza; znajduje się tam pomnik Tadeusza Kościuszki z 1879, grób Nieznanego Żołnierza z 1894, oraz altanka z maszkaronem zbudowana z okazji odwiedzin miasta przez cesarza Franciszka Józefa w 1900 roku,
• kamienice w Rynku, najstarsza pod nr 14 z piwnicami z XVIII w.,
• Muzeum Regionalne w Jaśle przy ul. Kadyiego 11 w domu darowanym przez sławnego lekarza okulistę dr. Stanisława Kadyiego.
• budynek poklasztorny oo. Franciszkanów przy ul. Mickiewicza 4, do roku 1965 pełniący tymczasowo funkcję kościoła, obecnie mieści Poradnię Rejonową. Podczas remontu w 2006 roku odkryto i odrestaurowano zabytkowe malowidło przedstawiające Matkę Boską.
• kościół oo. franciszkanów pw. św. Antoniego Padewskiego – w okresie międzywojennym znajdował się przy ul. Mickiewicza. Po jego zniszczeniu w czasie II wojny światowej zakonnicy zrezygnowali z odbudowy ruin, tylko rozpoczęli przygotowania do budowy w nowym miejscu na rogu ulic 3 maja i Chopina. Do roku 1965 tymczasowo funkcje kościoła spełniał budynek klasztorny przy ul. Mickiewicza 4, obecnie znajduje się w nim Poradnia Rejonowa. W roku 1965 oddano do użytku największy w Jaśle kościół. Na froncie wykonano płaskorzeźby świętych zasłużonych dla Kościoła. Jeszcze przed beatyfikacją znalazła się tam figura oo. Maksymiliana Kolbego.

Komunikacja

W mieście działa Przedsiębiorstwo Komunikacji Społecznej - PKS Jasło oraz Zakład Miejskiej Komunikacji Społecznej - ZMKS Jasło.

Przez Jasło przebiegają dwie drogi krajowe, 28 oraz 73.

• Droga 28 Zator – Wadowice – Nowy Sącz – Gorlice – Biecz – Jasło (obwodnica miasta) – Krosno – Sanok – Medyka.
• Droga 73 Jasło – Pilzno – Tarnów – Dąbrowa Tarnowska – Kielce – Wiśniówka

Edukacja

W Jaśle znajduje się kilkanaście placówek edukacyjnych oferujących naukę osobom o różnym poziomie wykształcenia. W mieście znajdują się cztery szkoły podstawowe, gimnazjum oraz pięć zespołów szkół miejskich (szkoła podstawowa oraz gimnazjum w jednym budynku)^[6]. Oprócz tego na terenie Jasła znajdują się także: trzy licea ogólnokształcące oraz pięć zespołów szkół ponadgimnazjalnych. W mieście znajdują się także trzy placówki szkół wyższych.

Administracja

Władze miasta tworzą: przewodniczący Rady Miasta: od 31 marca 2008 Andrzej Dybaś (Forum Jasielskie), wiceprzewodniczący: Henryk Rak (Prawo i Sprawiedliwość) oraz Roman Kościow (Platforma Obywatelska). Burmistrzem miasta jest Maria Kurowska (PiS), a zastępcami: Leszek Zduński (Platforma Obywatelska) i Ryszard Pabian (desygnowany przez PiS). W skład Rady Miasta wchodzą kluby radnych:

• Prawo i Sprawiedliwość (7 radnych)
• Przymierze Samorządowe Prawicy (6 radnych)

oraz koła:

• Platforma Obywatelska (3 radnych),
• Forum Jasielskie (3 radnych),
• Liga Polskich Rodzin (1 radny),
• "Nasze Jasło" (1 radny).

Prawo i Sprawiedliwość tworzy koalicję z Platformą Obywatelską Rzeczypospolitej Polskiej. Opozycję tworzą: Przymierze Samorządowe Prawicy, Forum Jasielskie, Liga Polskich Rodzin oraz "Nasze Jasło".

Opieka zdrowotna

• Szpital Specjalistyczny w Jaśle
• Zespół Opieki Zdrowotnej

Religia

Jasło należy do diecezji rzeszowskiej. Na terenie miasta jest 9 parafii, które należą do dwóch dekanatów: Jasło - Zachód oraz Wschód. Taki podział funkcjonuje od lat 70. XX wieku. W parafii Wniebowzięcia NMP przy ulicy Floriańskiej znajduje się dom zakonny sióstr michalitek, którego wspólnota liczy 6 sióstr. W parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i Niepokalanego Serca NMP przy ul. Klasztornej znajduje się klasztor sióstr wizytek, której wspólnota liczy 15 sióstr.

W Jaśle działa zbór zielonoświątkowy ARKA, który prowadzi swe nabożeństwa w auli Państwowej Szkoły Muzycznej I st. przy ul. Hugona Kołłątaja.

W mieście znajduje się także zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego "Epifania" (ul. Krasińskiego) oraz Sala Królestwa Świadków Jehowy (ul. Graniczna 81).

Przypisy

1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507. 
2. ^2,02,1 Kazimierz Rymut: Nazwy Miast Polski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 92. ISBN 83-04-02436-5. 
3. Maria Malec. Słownik nazw geograficznych Polski. 2003. WN PWN. ISBN 83-01-13857-2
4. http://www.kosciolek.info/?parafia=parafia
5. http://[www.jaslo.pl/mapa/mapa.pdf Plik PDF - Mapa jasła z użytą nazwą Górka Klasztorna]
6. Szkoły Podstawowe, Zespoły Szkół, Gimnazja (pol.). Urząd Miasta w Jaśle, 2008-09-10. [dostęp 2009-03-11].