Zbąszyń (niem. Bentschen) to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zbąszyń. Miasto położone jest w zachodniej Polsce, nad Jeziorem Błędno i nad rzeką Obrą. Ośrodek wypoczynkowy i sportów wodnych, Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej i Regionu Kozła mieszczące się na Rynku gromadzi zabytki związane z historią Zbąszynia i okolic a także z etnografią i kulturą ludową.. W mieście znajdują są zakłady przemysłu odzieżowego i meblowego.

Według danych z 30 czerwca 2009 miasto liczyło 7209 mieszkańców^[2].

Historia

Najstarszy przekaz o Zbąszyniu pochodzi z 1231 roku, a prawa miejskie otrzymał już przed rokiem 1311. Do schyłku XIV w. Zbąszyń był własnością książęcą i królewską. W XV w. król Władysław Jagiełło, podarował miasto wojewodzie mazowieckiemu Janowi Głowaczowi. Rodzina jego przyjęła nazwisko Zbąskich. W pierwszej połowie XV w. Zbąszyń, będący we władaniu Abrahama Zbąskiego, stał się ważnym ośrodkiem husytyzmu w Wielkopolsce. Od 1613 roku Zbąszyń jest własnością rodu Ciświckich, którzy dokończyli budowę potężnej twierdzy, której pozostałości zachowały się do dziś w parku miejskim.

W 1700 roku miasto stało się własnością rodu Garczyńskich, po II rozbiorze Polski w 1793 roku zostało wcielone do Prus. W połowie XIX wieku miasto nawiedzały pożary i zalewały powodzie. W 1870 powstał tu ważny węzeł kolejowy. W 1918 roku, podczas powstania wielkopolskiego zniszczono powstałą tu fabrykę mączki ziemniaczanej, toczyły się o miasto zaciekłe walki. Zbąszyń wrócił w granice Polski w 1920 roku. W październiku 1938 roku Niemcy brutalnie wypędzili do Polski ok. 17 tysięcy Żydów nieposiadających obywatelstwa niemieckiego, z czego ok. 7 tysięcy znalazło schronienie w Zbąszyniu. O świcie 1 września 1939 roku Wehrmacht zajął po krwawych walkach zbąszyńską stację PKP i miasto, które później jedynie na kilka godzin odbili Polacy. 27 stycznia 1945 roku w Zbąszyniu ostatecznie zakończyła się okupacja niemiecka. Od 1975 roku stał się częścią województwa zielonogórskiego, a w wyniku nowego podziału administracyjnego kraju Zbąszyń wrócił w 1999 roku do Wielkopolski.

Zabytki

Zabytkiem godnym uwagi są pozostałości zamku (bastiony ziemne typu "palazzo in fortezza" i wieża z bramą wjazdową z XVI-XVII w.) oraz dwuwieżowy kościół (dawna kolegiata) barokowy z XVIII wieku. Na rewitalizowanym rynku wytyczony został zarys dawnego ratusza miejskiego. Z okresu międzywojennego pochodzi reprezentacyjny gmach Dworca PKP-ówczesnej stacji granicznej o charakterystycznej monumentalnej architekturze.

Kozioł

Okolice Zbąszynia, w tym: Zbąszynek, Dąbrówka Wlkp., Nowe Kramsko, Podmokle, Babimost, Grójec, Chobienice, Chrośnica i Trzciel zaliczają się do tzw. Regionu Kozła. Nazwa regionu pochodzi od charakterystycznego dla tego obszaru instrumentu ludowego – kozła. Do dziś zachował się charakterystyczny folklor muzyczny jak również nieliczni rzemieślnicy (patrz Nądnia) wykonujący te specyficzne instrumenty. Koźlarzowi w trakcie występu akompaniują zwykle skrzypce i klarnet es.

Transport

Znaczny węzeł kolejowy. Linie kolejowe, łączą Zbąszyń z innymi miastami:

• Zbąszyń-Poznań-Warszawa,
• Zbąszyń-Poznań-Bydgoszcz-Gdynia,
• Zbąszyń-Zbąszynek-Sulechów-Zielona Góra,
• Zbąszyń-Zbąszynek-Rzepin-Frankfurt nad Odrą,
• linia obsługiwana niejednokrotnie przez parowozy, Zbąszyń-Wolsztyn-Leszno,
• nieczynna linia Zbąszyń-Międzychód.

Przez miasto przebiega też droga wojewódzka nr 302 Nowy Tomyśl-Zbąszynek.

Znani Zbąszynianie

• Jagoda Gołek – szachistka
• Stanisław Olejniczak – koszykarz
• Daniel Patalas – gitarzysta zespołu Lombard
• Ryszard Rybak – wychowanek Obry Zbąszyń, były zawodnik Lecha Poznań
• Ryszard Tobys – rusznikarz
• Tomasz Wachowski – powstaniec wielkopolski, kawaler Krzyża Walecznych, Prezes Związku Powstańców Wielkopolskich
• Andrzej Krzywy – wokalista zespołu De MONO

Bibliografia

• Krasoń J., Zbąszyń do przełomu wieku XVI-go i XVII-go, Zbąszyń 1935 (wersja zdigitalizowana)
• Kurzawa E., Matuszewski Z. (oprac.), Zbąszyń: zarys historii dziejów miasta, Zielona Góra 1985
• Olejniczak-Zaworonko H., Zbąszyń: wędrówki po mieście, Poznań 2006 ISBN 83-924438-0-2

Przypisy

1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 3.10.2009].
2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11, s. 103. ISSN 1734-6118. [dostęp 11 grudnia 2009].